Moneta Kamberi
Në ekstrem, një shoqëri pa para fizike krijon kushtet teknike për një regjim ku bindja politike dhe konformizmi moral mund të detyrohen përmes një butoni “freeze account”, çka është shumë më e frikshme se çdo evazion tatimor që tenton të luftojë.
Me cash, zotërimi fizik i bankënotës i jep individit kontroll të drejtpërdrejtë; me para krejt dixhitale, zotërimi kushtëzohet gjithmonë nga vullneti i ndërmjetësve (bankë, shtet, platformë).
Në emergjenca natyrore apo kriza politike, cash-i ka provuar të jetë mjet shpëtimi për popullsinë; një shoqëri krejt dixhitale mbetet krejtësisht e pambrojtur në këto situata.
Një blackout energjie, sulm kibernetik ose kolaps i një platforme kryesore pagesash mund të paralizojë menjëherë zinxhirët e furnizimit, tregjet ushqimore dhe shërbimet bazë, pa asnjë “valvul sigurie” që sot e jep cash-i.
Kredia algoritmike dhe scoring-u dixhital çojnë në “vdekje financiare civile”: një gabim, detyrim i vogël, apo shpërdorim i të dhënave mund t’i mbyllë përfundimisht dyert e sistemit financiar dikujt.
Grupet e papëlqyera ose vulnerabël (opozitarë, minoritete, refugjatë, të pastrehë, të pa-dokumentuar) mund të etiketohen si “rrezik” dhe të humbasin aksesin në llogari apo paga të automatizuara.
“Paraja e programueshme” (sidomos format e CBDC-ve) mund të dizajnohet që të skadojë pas një kohe, të përdoret vetëm për mallra të caktuara, ose të kufizohet në zona të caktuara, duke i kthyer qytetarët në subjekt të një inxhinierie sociale permanente.
Mund të vendosen automatikisht interesa negative, taksa apo penalitete mbi balancat, duke detyruar konsum, duke ndëshkuar kursimet apo duke sekuestruar pasurinë pa nevojën e procedurave klasike juridike.
Shpenzimet, lokacionet, kontaktet dhe veprimtaritë e ndjeshme (opozitë, aktivizëm, minoritete) bëhen lehtësisht të targetueshme për penalizim ose përjashtim nga shërbimet
Kombinimi i pagesave dixhitale me analiza të të dhënave hap derën për modele “social credit”, ku sjellja (politike, morale, ekonomike) vlerësohet dhe ndëshkohet nëpërmjet kufizimeve financiare.
Mungesa e cash-it e kthen bllokimin e llogarisë në dënim ekonomik total: personi nuk mund të blejë ushqim, të paguajë qira, të lëvizë, pra praktikisht përjashtohet nga shoqëria.Në një ekonomi krejt dixhitale, çdo pagesë kalon nëpër një numër të kufizuar bankash/platformash, që mund të urdhërohen të bllokojnë llogaritë, të refuzojnë pagesa ose t’i mbyllin dikujt aksesin në para me një klikim.
Humbje e anonimatit: çdo pagesë dixhitale lë gjurmë, gjë që i jep shtetit dhe korporatave kontroll shumë të madh mbi sjelljen financiare të individëve.
Potencial për mbikëqyrje dhe abuzim: të dhënat mund të përdoren për profilizim, kufizim pjesëmarrjeje ekonomike (p.sh. ngrirje llogarish) apo presion politik/juridik.)
Have questions about this article? Want to learn more about our legal services?
July 03, 2025
• 3 min kohë leximi
September 20, 2025
• 4 min kohë leximi
October 04, 2025
• 3 min kohë leximi